OUSITANIO VIVO Marzo 1997

De l'usança del mot "Occitan"

Se sap que d'unes aiman gaire l'emplec dels mots "occitan" e "Occitània" : lo paure L. Bayle ne faguèt un libre (Procès de l'occitanisme, 1975) fòrça polemic, puèi en 1987 se ne faguèt un autre, mai espès, que se volià mai scientific : Etudes historiques sus la "langue occitane" de l'Henri Barthes. Vòli pas aicì tornar prene totes los arguments que foguèron emplegats pels anti-occitanistas: la part màger son de tipe ideologic valent a dire : afar de fe, bona o marrida... I a çaquelà dos afortiments que i trobaretz de tengut : que lo mot "occitan" es un neologisme fargat a la fin del sègle passat per de rasons ideologicas anti-felibrencas, e que lo quite Felibrige - e Mistral bèl primièr - empleguèron jamai aquela farlabica. E sus aquestes dos arguments, podèm respondre amb de faches concrets:

1. De l'origina del mot "occitan"
Sembla que per tot lo monde (los occitanistas coma los anti-occitanistas) l'origina d'aquel mot sià recenta : lo Petit Robert lo dona " del sègle XX " en francès. Vau donar als legeires d'Occitans ! un scoop: lo mot OCCITAN es documentat en francès dins la primièra mitat del sègle... XVI !, dins una frasa pro longa que ne doni aicì lo tròç que nos interessa:
... pour lors considerans plusieurs nobles, magificques & insignes cités & villes de la marche & pays de la Langue occitane (que, en partie, estoit alors a rege Majoricharum, c'est à dire au Roy de Mailhorque & depuit par les feus Roys de France, à beaux deniers comptans, dudict Roy de Mailhorque)...

L'autor d'aquelas linhas es Estève Mètge que se fasià dire Medicis, borgès del Puèg de Velai, nascut alentorn de 1475 e mòrt en 1565: sas cronicas en latin, francès e occitan foguèron editadas al Puèg en 1869, e pòdi mandar als legeires interessats fotocopia de la cronica que s'i emplega lo mot OCCITAN. Una bona part de l'argumentari anti-occitanista tomba doncas : la nòstra lenga foguèt sonada "occitana" bèl temps a, e lo mot sembla que ven pas de parìs mas d'un Occitan que sabià pro sa lenga per l'aver utilisada dins son Libre de rason, e dins una grafia gaireben classica. Lo mot OCCITAN es una realitat istorica, pas una (re) construccion ideologica del sègle XIX.

2. Lo Felibritge e lo mot OCCITAN
Los anti-occitanistas, quand son de felibres, ensajan de nos far creire que los mots OCCITAN e OCCITANIA son pas estats emplegats que per d'anti-felibres, e dins una amira politica. Aquì qualques documents que dison tot lo contrari : - lo quite Mistral incorporèt los dos mots dins son diccionari: una pròva que, se los emplegava pas, los reconeissià coma autentics. - lo quite Capolièr del Felibritge, Marius Jouveau, disià en 1923, a l'ocasion de la Santa Estela del Puèg:
&laqno; Es dounc un di mai valènt mantenèire de nòsti tradicioun patrialo qu'ounouran vuei, e lou Felibrige es urous qu'aguès proufita per acò dòu festenau de Santo-Estello, pèr ço que, coume sian vengu di quatre caires dòus païs òucitan, es lou salut dòu Miejour tout entiè que semounden à la memori de voste bèu coumpatrioto »
del temps que Bodon-Lasèrmas, cap de la Mantenència de Velai, afortissià que (mai naut que tot)
&laqno; lou Felibrige bouto lou sauvamen dei darriès souvenis qu'a gardas noste pople òucitan de tout ço que dins lou tèms passa faguè soun lustre e soun renoum.»
Coma se pòt veire, son pas d'anti-felibres qu'empleguèron la paraula OCCITAN! Per n'acabar amb los Felibres de las annadas 20, aquì un darrièr : B. Sarrieu, un gascon Majoral del Felibritge, qu'en 1924 escrivià un libre titolat La graphie de la langue d'Oc et la langue commune d'Occitanie, puèi en 1929 unas Observations sur l'enseignement de la langue d'Oc ont se pòt legir aquelas expressions (dins un tèxt de mens de 30 paginas): un dialecte occitan (p.12), des éléments occitans (p.13), toute une région de l'Occitanie (p.19), les principaux dialectes de l'Occitanie (p.19), aux enfants de l'Occitanie (p.21), livre scolaire occitan (p.22), grande province de l'Occitanie (p.23), écoles primaires de l'Occitanie (p.24), nous avons donc construits, les Occitans... (p.26), il n'y a guère de canton de l'Occitanie...(p.27). E cal pas creire qu'aquel felibre majoral foguèsse estat un defendeire de la grafia dicha "occitana" : al contrari, ne ten per la mistralenca: Au contraire / de la graphie "trobadorenca"/, la graphie "fèlibrèenne", à la fois vraiment occitane et vraiment moerne, /.../ évitera tous ces embarras. (p.17). Mas encara i a melhor: dins los quites ESTATUTS DEL FELIBRITGE establits en 1911 - doncas, del temps de Mistral -, trobaretz e lo mot OCCITAN e lo mot OCCITANIA ! e mai d'un còp !!
art.2: Toco dòu Felibrige: Lou felibrige es establi per garda longomai à la nacioun òucitano sa lengo, sis us, soun gàubi e tout ço que coustituïs soun èime naciounau.
art.11: Tòuti li felibre majourau e mantenèire soun coumparti dins de seicioun terrenalo dicho mantenènço e courrespoundènto, tant que se pòu, is anciàni prouvinço de l'Oucitanio o i grand dialèite de la lengo d'Oc (repetit dins l'article 60 sus las Mantenèncias).
art.105: Lis Assemblado: Uno assemblado generalo dòu Felibrige se ten, tòuti lis an/.../ dins uno vilo diferènto de l'Oucitanio.
art.133. Li Sòci: Li sòci soun chausi/.../ permiè li persouno estrangiero à l'Oucitanio... Dins lo meteis Cartabèu de santo Estello n°11 (oficialament "adobat e publicat pel Burèu del Consistòri felibrenc") lo rendut-compte dels Grands Jòcs Florals setenaris de 1913 pel Majoral L.Vabre, emplega tanben un còp lo mot Occitan (Patrio Oucitanio, p.61) e dos còps lo mot occitània (p.63) e per acabar son rapòrt: la lengo/ ±/ retrovo vuei son ancian lustre/.../ e, gràcia a-n-elo, l'Oucitanio es en trin de se refaire e de se recoustituï (p.89, afortiment seguit dels dos vèrses de Mistral "Qui ten la lenga"...).
A la lutz d'aquestes documents, es ara fòrça clar que lo felibritge faguèt jamai la guèrra al mot OCCITAN, e pas mai del temps de Mistral qu'après sa mòrt ; OCCITAN e OCCITANIA son estats tractats coma cal : de mots d'usança correnta e mai oficiala. La "guèrra" foguèt engimbrada, fòrça recentament, e per de motius politics, sonque per qualques felibres isolats, que los cal remandar a la quita istòria de lor organisacion. Nosautres, occitanistas, podèm contunhar d'emplegar de mots qu'an una existència de cinc sègles e mai, e que foguèron oficialisats pel quite felibritge del temps de Mistral. Ives Gorgaud (Alès) (da la revista "Occitans!" n° 74)