OUSITANIO VIVO Ottobre 1996

NOTES PER UN FILM/3

COUS-COUS E PASTIS (E BEN)

de Diego Anghilante Tuchi aquiei que an descubert l'empourtanso de ese ousitan devoun lou pu leou pousibou anar en roumiage 'din l'Ousitanio d'alai des mountanhes, la grando Ousitanio. Bele abou toutes sies countradisìoun - l'obro sentralizatris de l'Estat franses es està afrouzo - l'Ousitanio de l'aoute caire es per nouzaouti carcaren que duerb la ment, es d'aire fresc, es sorte finaloment da la visto restrecho de ta valado, 'boù soun ubac e soun adrech.

ALBI OU LOU COUS-COUS
Nouzaouti sien anà filmar lou grand chastel de Carcasouno, e apres Albi (cha' leze: àlbi), la capital ideal de l'Ousitanio segount Fontan. Vieio sitadino, 'boù ses mizoun medievales e sa guieizo-fourteso unico e meraviiouzo. De sero menen Attilio, lou noste ouperatour que aribo dal Veneto, a tastar lou cous-cous 'din n'oste aràbe. A l'università "Le Mirai" de Toulouzo lou proufesour Gourc nous parlo de la literaturo trobadorico, nous arsito na pouezio de Ventadour... Gourc es ouriginari de i cant de Albi, es a dir apoupres 1.000 km da nostes valades, e tetun devizen "a nosto modo" senso degun proublemo, coumo si se fouguesoun leisà drant ier. Ma soun pasà 800 an.

FOUA' OU LOU PASTIS
A la fin de l'apresmezjour ariben a Foix (me souvenou pa pus lou nom ousitan), a i pe di Pireneou. De soun chastel i ero partìo, ben de temp pasà, Marguerito de Fouà per se rejounhe a soun espous, Ludovico II de Saluses. Da Fouà a Revel, 'din lou siecle XV... Fazen festo per lou noou countat enveient Attilio a 'n aoute tipic ritoual ousitan: lou pastis. L'avesoun jomai fach! Al a subit pres lou visi, e dal temp des derieres reprezes a lou mes de junh minco tan ele e soun asistent Ettore, n'aoute venetou, desparisìoun en carque oste de nostes valades per se banhar la parolo a forso de pastis. A Foix chascun pago na tournà e apres se countinouo fin que la jolio chambrero desid de nous premiar 'boù na tournà ouferto da l'oste. Coumprenen alouro que ou se part subit ou mai pus. Se rebuten en viage per Mounsegur.

MOUNSEGUR-MASADA
Mounsegur, lou sabè tuchi, es lou simboul de la rezistenso ousitano a la crouzado franseso. Ent'aqueste vilage-fourteso sus la pouncho de 'n bric i derier catari an rezistù a l'armado di crouzà, apres que toutes les groses viles, Toulouzo, Beziè, Carcasouno, eroun jo cheoutes. Apres 'n an, 'dedin lou 1244, an chedù e na senteno soun està bruzà viou 'din aquel que d'alouro se sono "Prat dels Cramats" (decò en val Cluzoun e Dueiro "bruzar" se di "cremar").
Ioù me piai arambar Mounsegur a Masada, na fourteso aitan seguro e enmprendiblo butà sus lou Mar Mort en Izrael. Isì, 'din lou 73 de l'epouco voulgaro, n'escabot de nasiounalisto ebreou, i tseloti, a rezistù per d'an a lou siege di rouman. Masada semeio per da boun enpousiblo da counquistar, 400 metre de ribo èrmio da tuchi e catre i cant. Ma i rouman douminavoun lou mound pa per ren: i avìoun oblijà na terlinjo d'esquiaou ebreou a pourtar tero per bastir un gigantesc teropien que pian pian devenìo na vìo per aribar al soum. Se i tseloti voulioun enteroumpe aquesti travai, devioun tuar i lour meme fraire de lengo. Couro l'avìo pa pus ren a far, se soun tuchi suisidà, per pa cheire viou 'din les grinfies di rouman.
Aùro, en lou moudern Estat d'Izrael, l'a de corp espechal de l'armado que van jurar sus lou quiot souleià de Masada, e la dicho dal Jurament es: "Jomai pus n'aouto Masada!". Carcun veiarè lou journ entè i nosti parachutisto juraren: "Jomai pus n'aouto Mounsegur?".
Ma que dìou? Que m'escapo d'escrioure? Siou vengù fol?

LOU NAZI
Boucò ariben 'din lou pichot pais a i pe de Mounsegur a des oures de sero, guichì mort, e anen minjar 'din l'unic oste dubert. Es aquì que 'n ome de 'n chert age se levo da soun desc e ven s'asetar al noste. E coumenso a parlar e parlar. Nous counto d'ese un frioulan escapà a Paris 50 an pasà, couro i ero cheouto la Republico de Salò. Al mesquio tout ensemo, 'din en boulevers paourous, senso testo ni couo: lou ters Reich que es aquì per renaise pu fort e pu poutent que dran, lou Sacre Graal, gerarc nazisto que en pounch de mort i an proufetizà soun avenir, segret que ele soulet a descubert 'din la toumbo de 'n faraoun, lou poutent courdier de ex-nazisto enreizà 'din les Ameriques, simboul arian que se troboun tra i mur dericà de Mounsegur (es pr'acò que ele ven isì tuchi i an), les letres en siou pouses que Churchill avìo escrich a Mussolini, profesies apoucalitiques que ele a troubà se sa pa ben en cal libre de la Bìbio, la coundano eterno dal popoul ebreou e milo aoutes gavades baravantanes. E apres sourtoù nous parlo de Ele. Ele qui? Demanden nous, bele se aven jo coumpres. Ele, lou Canchelier! Hitler? Ouì, lou Canchelier! Tra i pastis, lou viage, la guicheso e la sino enminjablo sien coumo entubanì, enlourdì d'aquest sec d'un ome, sourtì da qui sa entè, 'boù sa berjaquiero senso fin. Degun a la forso de lou prene sal seriou. Atenden que se n' vane. Minco tan nous escapo da rire. Ele es pa countent d'acò, nous ruzo, di que al sabìo da na peso d'aqueste rescountre. Nous per countro se lou atendioun propi pa.

LOU RUGBY
Lou journ d'apres mounten sus lou "pog" de Mounsegur, filmen tout so que l'à da filmar. e apres sien mai per vìo. Moun regret es de pa aver virà carcaren din 'n estadi de rugby d'aquesti caire, ente lou rugby es la pasioun de tout en popoul. 'Din 'n aoutogrill la radio trasmet da Toulouzo lou match enternasiounal Franso (Franso? 13 ome sus 15 soun ousitan, i aouti 2 basc) countro la mitico Novo Zelando. Soun les ultimes menutes... la Franso Ousitano à ganhà! Vivo! Baìo!

LA GRANDO PUTO
Lou derier journ lou pasen a Marsèio, la grando bedro de l'Ousitanio, la grando puto. Claudio Salvagno, lou poueto de Bernes, es vengù nous atende isì perque voulen lou filmar 'din aquelo Ousitanio mediteraneo e soularo que ele suenho, e pa mac ele. Guiaoude es foro de ele per la jai, eouforic, saouto e balo per la vìo, embraso la gent, taco boutoun aboù tuchi. Lou tenen pa pus. En proumenant per lou cartier viei dal port trouben lou "bistrot" que nous chal, pichot e ore coumo deou ese en ver bistrot. Guiaoude al bancoun arsìto ses pouesies, tra na goulà e l'aouto de pastis, e entramentier lou mounde, vist que sien 'din na vero metropoli, i fai nhanco cas e countinuo a beoure e a devizar, a intrar e sorte de l'encadraturo dal film. Propi so que voulen! A la fin, pastis per tuchi!

BEN
Sien retournà d'alài, a Niso, 'din lou mes de mai, per entervistar Ben Vautier. Ben es un de i artisto pu famous de Franso e d'Eouroupo. Da mai de 30 an à creà en siou estil ben persounal: escrioure pensier a paroles firmà BEN sus material de touto sorto: papier, plastico, veire, lavanho. I siou caràter coursìou escrich coumo na coulà de vernis soun 'din tuchi i pu empourtant muzeou dal mound. Ma Ben es decò està, fin da la mità de i an '50, un amis e escoulier de François Fontan. Ben es aduech e desgenà, e nous counto pa mac des teouries poulitiques e filouzofiques de Fontan, ma decò 'n bourdel d'estories amuzantes, que nous rendoun la feguro de Fontan coumo carcun de nouzaouti a agù la chanso de counouise: Fontan reverì coumo 'n ospit de valour a la menso di paoure de Niso, ente souvent envitavo i amis a minjar; Fontan que saluto 'boù far presidensial la gent per la vìo couro paso sus la vituro esdrenà de Ben; Fontan que ganho tuchi i aversari 'din les discusioun poulitiques sus la Promenades des Anglais; Fontan que mostro a lou berbero so que vol dir ese berbero, a lou curd so que vol dir ese curd, e vio coum'aco'quì.
Ben s'afermo pa de travaiar per l'Ousitanio e per les etnies dal mound: publico les cartes de Fontan, tapo e pren de countinoue noves sus INTERNET, publico na sio revisto, "Lettre de Ben", caòtico e fousìo d'ideies.
Ousitanio es pa mac alouro bataio de catre noustalgic, foulclour, "mondo dei vinti". Es decò art mouderno, INTERNET, fegures que viroun lou mound coumo Ben. Pa mac bouri e suguet ente soun està coustrech a vioure i nosti viei, ma vito spiritoual, travai enteletoual al pas aboù la coulturo eouroupeo, eleganso, "prix e paratge". L'Ousitanio DEOU ese acò, ou sarè pa pus.


| Back |