L’OCCITAN: UNA LENGA PER UNA COMUNICACION LARJA
da una conversacion abo Xavier Lamuela e Philippe Martel
O.V.- Qual es lo ròtle de nòstra lenga occitana al jorn d’encuèi?
X.L. – Una lenga al jorn d’encuèi deu servir per una comunicacion larja. L’occitan de las Valadas Occitanas a totjorn agut un còde de comunicacion estrecha, establia da la tradicion qu’era aquela dal país o de la valada o al maxim da una certena ben precisa via de l’emigracion. A lo jorn d’encuèi se tròba encara dins aquesta situacion, mas l’exigéncia es diferenta e a besonh d’esser un estrument modern de comunicacion larja coma es l’italian o las autras lengas.
Ma expériencia sal territòri de las valadas me demostra que de còp i pòl aver d’encomprencion e empossibilitat de comunicar. Aquelh que dison "tombar" comprenon pas aquelh que dison "cheire".
Es pr’aquò que i chal un trabalh per crear aquel estrument que permete a l’occitan de servir a una comunicacion tra totas las valadas.
En mai d’aquò l’occitan es una lenga qu’es espandia en tres estat e alara l’exigéncia de comunicacion es encara mai larja.
Perquè pas partir da la tradicion culturala de l’occitan d’aicí per se durbir a las possibilitats culturalas de l’occitan larg, de l’occitan emplegat en tot lo domeni d’aquesta lenga, per receber los produches culturals de la resta de l’Occitania e per trasmetre a l’Occitania entiera los produches culturals d’aquestas valadas?
O. V. – Aquesta es verament l’exigéncia qu’avem dins las nòstras valadas, mas que nos chal far per arribar aquí?
X. L. - Tot aquò demanda un còde novèl e un entervent rapid que, sens chambiar fondalmentalment ço qu’es la lenga, done un estrument adeguat a la novèla exigéncia. Aquò vòl dir aver, al costat de las varietats localas, una varianta per se comprener imediatament en totas las valadas e per far de causas a livèl de totas las valadas Podem pas publicar de manuals d’escòla en 30 o 40 varietats diferentas e utilizar de grafias localas per la repruduccion precisa d’aquestas variantas.
Aquò es mesme a livèl de l’Occitania granda. Chal aver de convencions graficas comunas.da Pau a Tolosa a Clarmont d’Auvernha, en Val d’Aran o dins las valadas.
Es clar que cadun pòl mantenir son accent de prononciacion. Coma en italian que, per la mesma escrichura i a de prononciacions diferentas.
Ph. M. – Al nivèl oral de la lenga, io penso qu’es pas lo cas de dramatizar sus la question de la diferencia. L’occitan a já mai agut una lenga unifiaa.
En degun moment de son istòria, meme a l’atge mesan, i a agut una soleta forma ma, abo la bòna volontat, i a já mai agut problema per se comprener. Se i a pas la volontat de se comprener, lo monde se comprendran pas.
Lo problema central central es aquel de la circulacion de la lenga. Dins la mesura que lo monde es acostumat a eschambiar de paraulas, a auvir de descors, auvir de chançons, que venon da un autra part de l’Occitania d’aquela que conoisson, començon a se far l’aurelha.
D’aquel moment se passa al nivèl superior, es a dire a la convergencia que fai metre en plaça un occitan mejan que pòl rapresentar lo ponch de partença per anar vers las autras forma d’occitan.Aquò, en fin finala se fai sens drama.
O. V. – Mas encuèi aven f`rsa besonh d’un usatge escrich de la lenga. Alora, aquí coma chal far?
X. L. - Dins la vida moderna es pas solament l’usatge oral que manten viva una lenga. Se i a un usatge administratiu de l’occitan se pòl pas preveire d’emprimits diferents per cada vilatge. Se volem tanben de medias en occitan abo un trabalh professional, nos chal una codificacion ame de reglas precisas.
I a de gent que dis que la lenga s’es mantengua fins ara e pòl contunhar a se gardar per mila ans. Ma la lenga a viscut dins de condicions diferentas e la chal adaptar se vòl contunhar de viure. Es aquí tanben la codificacion de la lenga. Es coma un auto dal començament dal siecle que sens una entervencion mecanica pòl pas viatjar sus un’autorota d’encuèi.
Coma disia Plilippe, dins un espaci grand coma aquel occitan, s’es pas strectament necessari aver un occitan unifiat, penso que sie necessari una convergéncia.
En Occitania granda, aquelh qu’aprenon l’occitan coma segonda lenga, e donc an pas de ligam familhar particular abo una forma locala de l’occitan, an la tendencia a aprener un lengatge mai unificat que se pòl dir occitan de referencia e correspond un pauc a lo lengadocian central. Ia donc un rapòrt dialectic fra la forma afectiva locala e una forma referenciala mai foncionala per un aprendiment coma se fai per exemple dins las escòlas, a l’Universitat.
Ph. M. – Justament. Quora sio a Montpelhier parlo lo mio occitan de Barceloneta fasent quarqui adaptament per aquelh que parlon lo lengadocian, mas quora escrivo de corses per mandar per corrispondencia a lh’estudiants de totas las universitats de l’Occitania, escrivo dins una forma referenciala. En fin finala es pas un problema. Segond l’enterlocutor utiliso una forma d’occitan o l’autra. Se pòl considerar meme un avantatge de l’occitan de poler marchar sus doas chambas perquè avem pas agut despossacion tra la paraula dal monde a profiech d’una lenga unificada.
O. V. – Mas as diferencias de l’occitan condicionon pas la comunicacion escricha?
X. L. – Una meteissa lenga tractada d’una faiçon pòl semblar d’aver de diferencia terribla (coma es lo cas de las grafias personalas) e tractada d’un’autra faiçon (coma es per una grafia unitaria) las diferencias son mens evidentas.
Per l’occitan, la causida d’una grafia que permet una unitat per l’escrich e una possibilitat de prononciacion diferenta segond la zona, rapresenta un grand succes.
Per ço qu’es l’occitan de las Valadas chal dir que sostancialment i a una bòna unitat. Los verbes son apopres unitaris e lo lexic de basa tanben, enlevat de mots particulars e caracteristiques.
Ph. M. – Sos la question de i particularisme chal dir que, se conoisses un pauc l’occitan de l’ensemble dal territòri, vees qu’un mot particular d’un endrech se pòl trobar dins un autre endrech a l’autre costat de l’Occitania. Coma lo mot "totun" que se tròba aicí e en Gasconha.
Finalament trobo que l’occitan permet aisidament la comunicacion e, repeto, se i a la bòna desposicion, de còp t’apercebes solament a la fin d’una conversa que l’enterlocutor avia de prononciacions un pauc diferentas da la tia e tot aquò avia pas enpachat de ben se comprener.
Chal assolutament desdramatizar la question de las fiferencias que nos an mes dins la testa disent que "lo patois" servia mac per parlar dins lo vilatge o a las bestias e pas per de conversas seriosas abo lo grand univers.
Encuèi s’apercebem que totas lengas son dins lo meme estat, l’italian e lo frances tanben. Pòlon pas servir a parlar abo tot lo monde sus tota la planeta.
Chal metre en plaça una novèla mentalitat de dubertura e de curiositat per las autras variantas. Lo jorn que en Occitania italiana lo monde poirran legir de libres e jornals, escoutar chançons, veire de television e de films de l’Occitania granda e al contrari, o parlar tranquilament entre occitans de caira cantons, coma fan já aquelh que son occitanistas, be la situacion sarà reglada perquè chasqueduns avarè dins la testa una lista de variantas de lenga da poler mestrejar l’espandi de la lenga occitana.
Dario Anghilante