Preires catolic e pastres vaudes
Las Glèisas dins las Valadas

Una pichòta iniciativa, vorgua da la Region Piemont en ocasion del «Salon de la Montanha», a premiat la preséncia di preires catòlics e di pastres vaudés dins la montanha del Piemont. En aquela ocasion, per lo premier viatge, s’es betat l’uelh sus un tema de granda emportança per las Valadas Occitanas.

Es da tuchi reconeissut que l’istòria occitana es tanben una istòria de confront e d’escontre religiós. Entre Alps e Pireneus s’es passat quarqueren de ben emportant per l’avenir de tota l’Europa. Aquela istòria, sègle aprés sègle, s’es decò reversaa dins las Valadas Occitanas, en marcant la cultura de nòstra gent, la nòstra manièra de pensar, l’organisacion sociala di nòstri país, l’organisacion de l’espaci e del nòstre territòri.

Despuèi una cinquantena d’ans totas las parts autas e mesanas des Valadas son marcaas da la despareisson de l’òme, da l’abandon de país e ruaas, dal desavers del territòri.

Tot aquò es dessot a lhi uelhs de tuchi e semelha luenh de s’èsser arestat. Tot aquò es pas estat sensa consequéncia per la preséncia de la Glèisa catòlica e de la Glèisa vaudesa dins las Valadas.

An après an, jorn après jorn, preires e pastres, mas preires mai que pastres, se son trobats abo sempre menc de gent e sempre mai de territòri da cudir, sempre mai de glèisas da tiene drechas.

L’isolament e la solituda de la gent son devenguts l’isolament e la solituda del preire, belèu un pauc menc del pastre.

Per la Glèisa catòlica a tot aquò s’es jontaa la manca de vocacions, dal temp que la Glèisa vaudesa trobava defòra des Valadas, per l’Itàlia e per l’Europa, lhi pastres que nòstre territòri lhi donava pus.

Dins lhi ans seissanta e setanta semelhava que las nòvas generacions abandoneisson la frequentacion de la glèisa; encuèi polem dir que, almenc per la Glèisa catòlica, aquò es pas estat ver.

Ma s’es ver que l’occitan des Valadas a pas abandonat la glèisa, es decò ver que tut aquò s’es pas marcat per un ajut de mai per lo preire qu’es restat dins lo país. Pas sempre, ma sovent, la religiositat es formala; se marca per la preséncia a la foncion religiosa, la Mèssa per lhi morts, las escadéncias formalas que donon un trabalh formal al preire, que jà se tròba a cuerbe mai que un país.

Lo mai sovent un preire tot solet cuerb un territòri que un temps veìa la preséncia d’una desena de ministres entre vicaris, preires e joves curats. Chapat entre foncions e sepoltures, glèisas da mantiene, vielhs solets dins las ruaas abandonaas, mainaas que tocharia organisar, lo paure preire, lo mai di bòts, fenís per se trasformar en lo foncionari de la Mèssa, en sautant da una glèisa a l’autra, just per pas descontentar la gent. Abo tot aquò se pòl ben dir que lo ministre del culte es ben entegrat dins lo temps d’encuèi, onte tuchi coron e degun pensa.

Lhi evesques, ilai onte era possible, an cerchat de baronar dui o tres preires ensemp, ma aquò pas sempre es estat possible e pas sempre a foncionat. Ameliorar la qualitat de vita e la qualitat de lor ministeri per pastres e preires dins la montanha occitana es pas de bel far, vist que ren laissa pensar que dins lhi ans a venir auren mai de preires e mai de pastres dins nòstri país. Totun lor preséncia, encuèi coma deman, es ben emportanta decò per la tengua de nòstra societat montanharda. Per aquò lo premi montat per la Region Piemont pòl viene en moment de reflecion sus la vida e la foncion del ministre en montanha, catòlic o vaudés que sie.

Segurament, ben tenent separat la responsabilitat de l’ama d’aquela del còrp, ministres del culte e sendics di país de-von collaborar de mai per mantiene las glèisas drechas e cudir la vida sociala de la gent que resta, joves o vielhs que sion.

Dino Matteodo

OUSITANIO VIVO - Anado XXIX - n° 09- outoubre 2002 - N° 271