Que serè de nòstra lenga?

Quora las mainaas parlavon encara a "nòstra mòda"
(fotografia de Michele Pellegrino, dal libre "Profondo Nord", 1975)

Puelh esperar que mai o mens la meitat des personas que recebon aqueste jornal decidaren de léser n’article en occitan. Es pas já mal. Coma es pas mal que, per exemple ici a La Ròcha de Draonier ente isto, salho de maison e parlo “a nòstra mòda” abo lhi vesins de casa, vau al marchat o dins las botigas de Draonier e puelh parlar ben sovent dins nòstra lenga. Mas qui son lhi miei interlocutors? De personas qu’an almenc cinquant’ans o, se son mai joves, arribon da la mesana o auta valada. Anant com’aquò, quala serè la situacion d’aicí a na trentenassa d’ans per lhi miei filhs que parlon occitan? Na terribla solitud linguística.

Se la politica linguística, culturala e sobretot escolara resta aquela qu’es al jorn d’encuei, ental vir de doas, tres generacions per nòstra lenga es tot fenit. Coma natura vòl lhi vielhs mueron; dins las valadas, sobretot autas e mesanas, la populacion cala en contuni, dins chasque passatge de generacion almenc lo 50% d’aquilhi que parlon occitan passon abo lhi filhs a l’italian o al piemontés. Basta de far 2 + 2 = 4 e la situacion es clara. Que sierverè que qualque resistent, colinat dins qualqua comba esperdua o possat d’una amorosa passion, contunhe a parlar “a nòstra mòda”? Na lenga es mòrta quora muer lo darrier parlant, mas onestament es fenia quora pèrd sia foncion d’instrument de comunicacion sociala; per la far corta, se ven pus parlaa dins na maniera naturala e desgenaa abo lhi amís, lhi vesins de casa, a l’òste, al marchat, la lenga es mòrta. Fai rire coma lenga viva se vai just ben per far doas batuas esquersosas de temps en temps, o ven reculhia abo lo lanternin da quatre recerchaires dal temps passat o analizaa abo lo microscòpi da lhi estudiós d’la barbeta blancha que se retròbon a far un bèl seminari. Lenga mòrta es e resta abo tuchi lhi onors per la glòria passaa.

Fai sorire un pauc pensar a las batalhas per na grafia o un’autra, per lo patoà de la ruaa o na lenga standardizaa, na “s” de mai o de menc. Quora la lenga es mòrta al livèl social, qui se ne’n fot encara d’aquò?

An aquesta mira tot semelha ben natural: lo mai gròs e potent (de bòt lo mai arrogant) escrasa lo pus deble e pichòt. Doas generacions d’après tocha an aquel que a ganhat d’èsser esbinhat da un autre mai gròs, potent e arrogant, e via parelh aquí!

Mas un’uelhada mai fonsa sus cò que se passa já masque dins nòstra Europa, nos ditz que las causas son ren sempre com’aquò. Lo basc, lo galés, l’escossés, lo catalan, ... son arribats a reversar lo destin marrit. Lhi parlants créisson, aquelas lengas son de mai en mai fòrtas e presentas, la gent  d’aquí parlon espanhòl, anglés mas tanben la lor lenga e la pràticon dins la vida de tuchi lhi jorns. Ensoma son bi o trilengas, son de gent avançaa dins un mond modèrn.

E coma an fach? Es simple, l’an volgut. An pretendut de Leis especialas e sobretot an batalhat per la lor aplicacion.

E alora nosautri?

Es ora de se desgatjar. Avem una lei de l’Estat italian, la 482, que reconeis la zòna occitana, mas aquí sus lo papier fai ni chaud e ni freid. Chal preténder sia aplicacion a tuchi lhi livèls: regional, provincials, de Comunitat de Montanha e de Comunas.

La situacion es dramàtica. Se pense pas que baste aver gardat vint o trenta danças, detz chançons e qualqua bèla festa tradicionala per èsser tutelats da na lei sus las minoranças linguísticas. Chal aver la lenga!

E alora chal començar a realizar e a veire de resultats. Basta pus apareisser e far de bèlas paraulas dins lhi convenhs e seminaris, es ora de se boujar e de far. La Region Piemont es en chamin a se donar un nòu estatut, chal que aquí sie respectaa la lei nacionala, las comunas que se son declaraas occitanas devon respectar la lei sus las minoranças linguísticas. Dins la zòna occitana tota, l’occitan deu èsser lenga dins l’escòla, bèla se dins las bassas valadas se parla un occitan fortement mesclat al piemontés. Aquelas zònas pòlon recuperar en bòna part la parlada originària que son entren de perder. Atencion! Lo laç de la colonizacion linguística es tremend! Mai s’estrenh e mai t’estofa. Mostrar l’occitan enrichís las mainaas, lor dona qualquaren de mai, saubarèn parlar l’occitan, lo piemontés e l’italian, e magara lo francés, l’anglés e d’autre encara.

Me semelha que la situacion per lo piemontés sie pas tant desperaa que per l’occitan da justifiar un’accion piemontesista tant encharmaa pròpi dins la “zòna grisa” ont occitan e piemontés son mesclats. Lo Piemont lenguisticament piemontés es grand.

Per fenir, es clar que lo respecte de una vera tutela pòlen masque la preténder nòstras Comunas e Comuni-tats de Montanha. Las associacions culturalas an fach un gròs trabalh e contunharen a lo far mas es pas da lor que deu venir lo pas anant.

Avem finalament un organisme, “Espaci Occitan” qu’abarona Comunas e Unions de Comunas dins un’Associa-cion bastia esprés per aquò far. Degun pòl far a sa plaça sus aquel plan aquí e es aquò que tuchi atendem e pretendem.

Dario Anghilante

 

 

OUSITANIO VIVO - Anado XXIX - n° 04- april 2002 - N° 266