Entrevista a lhi fraires Ives e Joan Roqueta
La Lenga comença a parlar dins ta tèsta

Ives e Joan Roqueta, dui fraires, doas vidas diferentas mas que s’encroseon, un escrivaire, paire de familha, ensenhaire, l’autre preire catòlic, ensehnaire, escrivaire; un obiectiu comun: parlar e escriure dins lor lenga mairala, l’occitan.

Ives es famos per un bordel d’òbras letterarias, traduccions, sages; Joan, coneissut abó lo nom d’art Larzac, a traduch la Bibla, escrich prieras, poesias, tèxtes letteraris, tèxtes sus l’art, sages, tuchi dui son empenhats a portar la lenga occitana sal territòri, a travèrs de cors, de grops de trabalh, tuchi dui militants per una dignitat d’aquesta naccion negaa.

Dins lhi jorns passats son venguts dins las valadas per veire d’òbras d’art emportantas e far un trabalh d’interpretacion e recension e n’avem aprofitat per lor demandar de nos contiar çò que penson de nòstra lenga, de la possibilitat d’aver un futur.

Perquè escriure una lenga coma l’occitan qu’es estaa per la majoritat e sobretot derrierament una lenga sonque orala?

Ives: Totas las lengas oralas son fachas per èsser escrichas tant que l’escrichura existis. Es pas talament una question de dignitat, es una question de naturalitat. A pas d’emportança si es una lenga parlaa al fons de l’Àfrica o a New Yòrk, una lenga qu’es parlaa comunica decò abó l’escrichura. Donc lhi a pas de rasons per pas adobrar la lenga d’òc per escriure a sa frema o a un amic o per dir al mond entier dins sa lenga çò que òm pensa.

Joan: Chal decò dir que dempuei la naissença de l’occitan avem de tèxtes escrichs. A un moment donat, lo monde qu’escrivia masque en latin, tot d’un còp a començat a escriure en lenga d’òc. E bonur d’aquò, perquè nosautres avem pas d’autres mejans de sauber l’existencia anciana de la lenga occitana que per l’escrichura. Já alora era un’escrichura que s’anava enventar abó lo biais, l’obiectiu de trobar coma coma escriure çò que se disia, çò que se pronunciava. Era pus lo latin aquò que se pronunciava, era qualquaren de diferent: l’occitan. per tuchi nosautres l’escrichura es enca’ mai emportanta per coneisser nòstra estòria passaa e per aver un apontament abó l’avenir.

Encuei que, sobretot dins l’Occitània granda l’occitan es gaire parlat e gaire present dins la vida de chasque jorn, qual es lo sinhifiat d’escriure libres, articles o manifests ent’aquesta lenga?

Joan: Actualament, dins l’Occi-tània granda, es vertat, lhi a mai que l’escrichura e si òm barra l’occitan dins l’escrich es un pericle perquè pòs pas dir ren se la lenga es pas parlaa. Mas si la leses la parles! Tant que resta barra dins un libre, aquí dins ta biblioteca, la lenga parla pas! Mas quora duèrbes lo libre la lenga comença a parlar dins ta tèsta.

Ives: Clar! totas las lengas escrichas rasonon dins la tèsta d’aquel que legís abó de sòns, abó de causas diferentas. Vòli dir, per exemple, lo latin s’escrivet bravement de temps après que deguns lo parlava pus. Aquela situacion poleria èsser la nòstra d’aqueste moment. Òm pòl pas empachar a qualqun d’escriure dins sa lenga qu’aima, que sap escriure, qu’adòbra per pensar, mas per ieu, es pas pr’aquò que m’enteressa escriure en occitan! escrivi en lenga d’òc abó lo plaser qu’ai dins ieu que sie la lenga de mon paire e de ma maire, mas decò, sobretot, la vòstra lenga, de òmes que dins nòstre país la parlon e la comprenon a 300 o a 500 quilometres de distança. Per ieu escriure es coma parlar, un mejan de comunicar aquò que vòli butar de fòra. M’adreci al monde de ma lenga en prioritat, mas coma le lengas se traduchon, parli al monde entier. Si nosautres auguesson passat dins nòstra lenga Dante, Boccaccio Heminguay ... se auguessem agut una cosciencia occitana mai fòrta a contar dal sègle XXI, auriem encuei una literatura d’òc ont auriem l’umanitat presenta dins nòstra lenga.

Alora, si es important escriure l’occitan, a n-aquesta mira, coma l’escriure, quala maniera adobrar?

Joan: L’escrichura pòrta decò l’unitat de la lenga. Si cadun escriu la varietat de sa lenga, se l’escriu dins de nòrmas que sion valablas per tochi lhi parlar de la lenga d’òc, quand disi valablas disi pas empausaas, disi de nòrmas valablas. Es a dir que cadun pòsque reconeisser sa lenga dins la lenga des autres e la lenga des autres dins sa lenga: E si òm cercha de donar dins l’escrichura la racina de la lenga reconoissible en prumier còp per tot lo monde, alora avem fargat una unitat occitana e avem fargat una dignitat, òm se reconois fraires. S’escrivi l’occitan abó de nórmas italianas o francesas o catalanas la lenga perd la sia unitat..

Alora çò que avem fach es de cerchar las racinas a travèrs la maniera d’escrichura des trobadors. Benlèu avem pas pro tengut cònte de l’evolucion de l’escrichura e donc sensa anar cerchar de nòrmas en defòra dins l’italian, dins lo catalan, dins lo françés auriam degut veire coma la fonologia de l’occitan avia evoluit e polia explicar tal evolucion d’un costat e de l’autre.

Ives: L’escrichura te fai reflechir sus la lenga. Te fai demandar çò que dies. E sarè la mema causa quora aprenerès las reglas de gramàctica.

Una lenga un còp escricha a un caràcter que quita d’èsser local.

Lo passatge a l’escrichura te sortis da ton localisme, da ta localitat, tant agradiva que sie.

Aquò t’empacha pas de la gardar. Mas quora encomenças a escriure en occitan te ven naturalment la pensada que saria una bòna causa que te comprenesson dins tot l’espaci lenguístic occitan. Escrivem mai que mai perquè avem enveja. Es pas simplament un sentiment nacional, es que avem besonh d’escriure.

Parlar una lenga es una causa que se fai ambè la boca, chal decò tenir conte de l’emportancia de mantenir una música de la lenga, una música que tuchi pòlen auvir, dons escricha dins una manièra comuna e comprensibla a tot lo monde que parla aquesta lenga.

Fach da Gianna Bianco

OUSITANIO VIVO - Anado XXVIII - n° 10- nouvembre 2001 - N° 261