La paraulas de Robèrt Lafònt a la "Festa de la lei" de Rocavion

Nòstra lenga es, tot simplament.
Es ela

Se parle uei en lenga d'òc a Rocavion, e non pas dins quet òc que siá, mai dins lo parlar que me vèn en boca de naissènça e de familha e que ne faguère ma lenga d'escriveire, valènt-a-dire en provençau rodanenc, es per metre una autenticitat dins la solemnitat d'aquest jorn que vivèm. S'atròba qu'aquest de paraulís es tot just aqueu que lo faguèt montar e l'acimelèt dins una glòria universala un vesin de país, Frederic Mistrau. E vese aquí una leiçon dobla que nos larga a travèrs cent-cinquanta annadas lo grand primadièr. De la leiçon, retène d'en primier qu'una lenga vasta, coma la nòstra, es ela dins totei lei luòcs ont restontís e dins totei lei formas que prèn: ela e autentica. Es çò qu'ensenha lo monument de la paraula avalorada, de la paraula rescaptada qu'es lo Tresòr. E se necessàriament, segon una necessitat reconeguda i a mai de cènt cinquanta ans, per assegurar sa vida, aqueu bruelh de lenga deu trobar sa regularitat dins çò que se ditz una nòrma, aquela nòrma ont cadun tròba sa plaça, ont degun cauciga pas leis agacins d'un autre, es encara aquò vida e natura de lengatge autentic, veritat fondamentada dins la durada d'un sistèma e la generalitat d'un escambi. Ròcavion, dins son paraulís dei confins nos ditz uei de òc. O dise pas ieu sensa pensar a quauqueis estafiers ò tira-l'aufa que voudrián aprefondir la nau de la navigacion a la granda, la navigacion que disèm occitana, en redusènt sa Provènça d'elei, coma dison, ai tres pans d'un radèu negador. Qué volètz? Tot mercat a sei vendeires de podra d'embornha e tot bèu mòble sei càmolas. Virem la leiçon d'autre costat. Una lenga vasta, qu'a dins sa verquiera dètz sègles d'una literatura ont Euròpa modèrna trobèt sei primers accènts, que cuèrp un espaci mai grand que tant de territòris presènts a l'ONU, que vai dei Valadas d'aicí a la Vau d'Aran d'ailà, sus la crosiera de tota Euròpa occidentala, se pòt pas embarrar dins una definicion a l'estrech. Es qu'avètz remarcat que dins la tiera dei lengas que se balha sovènt ara e que se dison ò regionalas ò minoritàrias, l'occitan es tan sovènt oblidat. Es probable perque, tant espandit coma es, tan pesuc de cultura, tan centrau dins lei relacions d'un Continènt e de doas mars, se sap pas qué ne dire. Vèn mai a biais de l'oblidar. Adonc, joguem lo jòc. L'occitan a ges de besonh d'èstre mes dins un tirador bèn rejonch sota l'adjectiu. Nòstra lenga es, tot simplament. Es ela. Es a Ròcavion que lo dise, dins un jorn ont se festeja una reconeissença oficiala de part d'un Estat, Itàlia, reconeissença parallèla a la d'un autre Estat, Espanha. Per Itàlia, tornarai dire una frasa qu'ausiguère, a Ròcavion, d'una boca politica autorizada que celebrava l'eveniment de la Lei; «adesso siamo un paese civile». Per Espanha, saludarai l'intercession catalana. Entre lei dos Estats, i a l'estat de sèti, vòle dire França. Aquò vau qu'òm i pènse. Ieu que siáu nascut en fortalesa e que i vive encara, escusatz-me de i pensar davant vosautres. Mai serà pas sens un omenatge degut. Vosautres, Occitans dei Valadas, devètz de vos saber Occitans a un òme que venguèt viure en cò vòstre. Es una causa coneguda, istoricizada, qu'un lòng desacòrdi nos opausèt. Renègue rèn dau passat. Mai aicí ont visquèt e moriguèt Francés Fontan, coma pas remembrar lo messatgier estranh, lo messatgier d'una paraula que parlava pas, mai que tirèt de vosautres. Mercé, Fontan. Es dins lo remembre d'aqueu debat Fontan-Lafont qu'ocupèt quasi cinquanta annadas, mai qu'es uei passit e arnat, que vòle ara debanar una autra dobla leiçon, que Mistrau, que citave en començant, auriá pogut faire sieuna. Costat passat, costat Lafònt, renegue pas de m'èstre dich ciutadan francés per l'idèa, en mai de n'èstre per la devisa. Es en virtut d'una pacha que se faguèt en 1789 e se renovèt en 92. Òc, Sénhers de França, vos lo dise de l'autre costat de la frontiera, siáu de vosautres e siáu de la Republica coma o seriá estat un Garibaldi ò un Mazzini. Siáu de vòstra pensada fondatritz. Mai una pensada qu'avètz traïda a la seguida d'un Bonaparte, traite a sa patria còrsa e traite a la Revolucion francesa que l'aculhiguèt. Dei drechs de l'Òme, que tant vos en cresètz, avètz fach tròp de temps la terror coloniala, e de l'unitat nacionala lo colonialisme interior. Tant i a que la famosa «especificitat francesa» podriá èstre simplament que França fai lo revèrs de l'idèa de França. Nosautres, traïssèm pas. Càmbie rèn a l'adesion a l'idèa. Mai denóncie la vergonha deis arguments que trobatz, per exemple au Consèu d'Euròpa, per explicar coma França pòt pas avalorar sa signatura de la Carta europèa de la justícia linguistica. Costat futur, qu'es plus de ieu, de segur, mai de vosautrei, dirai coma lo pènse, l'autre costat de la leiçon, lo que vèn après Niça, ont avèm vist i a gaire passar carriera un primier imatge dau pòble europèu, mentre que lei Caps d'Estats, solemnes ablasigats, talhavan dins la còca d'Euròpa cadun sa part reservada, per de dire de pas faire çò qu'avián dich que farián. Siám dins un moment ont lo vièlh mond cracina. Sota lei frontieras regrelhan lei relacions anticas qu'òm avisa modèrnas, leis espacis vius borrolan lei territòris gelats, la saba dei pòbles fai petar lei fortalesas estatalas, lei lengas qu'òm cresiá d'aver escanadas se permeton d'inventar l'avenidor. Vos lo dise, en reprenent la cançon d'amor pirenenca que n'avèm fach l'imne de nòstra esperança, Catalans e Occitans ensems; aqueras montanhas que tant autas son…aqueras muralhas que s'abaisheràm, e un sègle nòu que pareisherà. Es una idèa que ne vau una autra.

Robèrt Lafònt

OUSITANIO VIVO - Anado XXVIII - n° 4 - abril 2001 - N° 255