DA LEZE
Giovanni Bernard, Steve - ROUMANS OUSITAN
Ed. Ousitanio Vivo - Pagg.150 - £. 22 mila
Come annunciato nello scorso numero del giornale torna in libreria il romanzo dello scrittore bellinese (Alta Valle Varaita) Giovanni Bernard a cura delle edizioni Ousitanio Vivo. La prima edizione, stampata in poche copie 11 anni fa, andò rapidamente esaurita. In questi anni di riscoperta della lingua occitana, soprattutto da parte di coloro che vogliono riappropriarsi di una parlata dimenticata o imbastardita nel corso delle ultime generazioni, si è sentita la mancanza di un testo letterario della portata di "Steve", con la sua ricchezza lessicale espressa in una delle parlate occitane più ricche e meglio conservate.
In questo romanzo, il primo e unico pubblicato nelle nostre Valli, l'autore Giovanni Bernard dimostra come la nostra sia una lingua viva, capace di narrare con grande intensità intricate situazioni, angoscie ed emozioni, paure, travagli e vicissitudini del protagonista, della sua famiglia e dei vari personaggi. Lo scenario in cui si dipana il romanzo è quello di un paese sconvolto dai contraccolpi bellici causati dalla Guerra di Successione al trono d'Austria (1743 - 1747); contraccolpi che videro l'alta Valle Varaita teatro di sanguinosi scontri tra l'esercito piemontese e quello franco-spagnolo.
Il volume, edito nella grafia 'Escolo dòou Po', ha una moderna veste grafica con copertina plastificata in quadricromia. E' corredato di vocabolario per i termini meno comuni con traduzione in italiano e francese. Si può trovare nei punti vendita di materiali occitanisti delle Valli e in alcune librerie specializzate di Torino, Pinerolo, Saluzzo e Cuneo, ma può essere ordinato per posta direttamente a: Ousitanio Vivo - Casella Postale - 12020 Venasca (Cn) - allegando la ricevuta del versamento di £. 22 mila sul c.c.p. n.17415126. Le spese di spedizione sono a nostro carico.
Giovanni Antonio Richard
Pubblichiamo di seguito alcuni stralci del romanzo.
|
"I sooudà cristaseàvoun coumo de besties en enjuriont pastour e masieres" Soubrà la grondo caso, sempre acoumpanhà dei fracas de Varacho, bruiento vezin a la viò, jo en visto d'es ruà couatà ei mes d'es pinhes, na cozo empresiounonto s'ero prezentà a i uei de la gent sbabuchuò: la valado ero tout an un fuec. Na grondo squiarzà balavo dedin la journà soumbro e luzerneavo rousastro fin a tenhe lou sel nivou dei coulour dei sonc. I sooudà bruzàvoun la paio, rabasteà dedin les ieres de Blins, que i avion papus lou temp de coulear a lour acampament, en destruiont coumo acò na rezervo que oriò pougù ese arquisto per i Franses se en jour i foùsoun beisà aìn de la valado. De baladernes longes, poourouzes, devouràvoun la pàouro ercolto abarounà sus i chomp dentour les ruà en soufiont e squioupeteont, en pousont 'n àire de vanel de bioles luzentes que s'estenhon aoutes e doundouleàvoun, fouoles, dron d'erchèire bionches coumo de parpaioun mouort e se mesquiar a la tero. Lou sel, countrariament a d'abitudo, aviò quità de mandar aìn d'àigo e les nebies gounfies e 'scures semeàvoun coumplises de tonto desgràsio. Les oumbres di sooudà, longes e desformes coumo d'esprit pervers, pareision e despareision dedin i vourtoui de tubo aspro que la soufiero d'aval pousavo vers i chabeal en fazont tuise e coular i uei a la gent e a les besties espoouries. Steve pousavo les vaches, que en brulont, se refuzàvoun d'avansar, empasientes d'aribar a meizoun, presà de se gavar de dron i uei aquelo destrusioun spaventouzo. (…) L'acareage que douminavo dedin la pàouro ruà creisiò mon-mon qu'i chabeal aribàvoun en s'abarounont dedin les vietes estreches. I sooudà, genà dedin lour travai, cristaseàvoun coumo de besties en enjuriont pastour e masieres e i se durbion lou pasage en picont senso mizericòrdio lou bestiam oubè i mani de lour armes. (…) Seicòntou sooudà, de granatier, cherchàvoun d'entrar dedin l'iero per n'en far coulear viò la paio, ma lou viei pàire, ferm coumo na rocho ei mes de l'ùis, lour empedisiò lou pasage. I uei fier, de sout les longes soubreseies bionches, fisàvoun senso crento i sooudà en materies coumo se soun viei corp senso fouorses fous capable de fermar aquìe ome que, presà de fenir lour travai, lou curbion d'enjuries e de menases. Dui pas pu luenh, lour capitani, empecable dedin sa jòlio tenuto garniò de la larjo fàiso biò e or di ufisial, guerdiavo soque se pasavo senso dir na parolo per calmar la ràbio di ome que s'enchanisàvoun couontro lou viei senso difezo. Oubè i de nervous, ei s'envourtouiavo empasient la pouncho di barbis biount en viront sus Steve, que couriò sfeounà vers lou pàire, 'n esgart marì, freit coumo na lamo de guias. "Images e soun de na pas senso fin" Lou proufum de la tero fresco e de l'erbo nouvelo que, encà delicato, verdeavo ei mes di nevas, empiò l'àire pur de l'Aoutaret (1), sei mesejour de na journà sereno. L'ero lou 10 de Junh dei 1744. Asetà d'acont na sourso, 'scazi ei pe de la lonjo bàiso dei couol, 'n ome minjavo en boucoun en se fermont onhi tont per respirar a pien poulmoun aquel fià proufumà que mountavo de la tero, e virar soun esgart sus les roches e les cases encà penches de neoou que foundiò de sout lou soulei chaout en gounfiont i bealot e les sourses. I subi di muret ertunision en se respoundont d'en cont a l'àoutre dei valoun, beloou per senhalar la prezènsio de l'àiguio que viravo àouto dedin lou sel biò oubè soun voul fier e segur. I uei de l'ome luzion de piazer e s'empìon d'aqueles images de tranquilità mentre qu'ei se leisavo crousar dei gourgouiar jouious di bealot aìn d'es ribes apeno terenes. Images e soun de na pas senso fin, dedin na tero aspro e salvajo: sa tero james dementià. Aquel ome, enchantà dron la naturo ben couneisuò, l'ero Steve que, apres vuech mes de travai a Dinho, tournavo a Blins per embrasar i sioou coumo al aviò proumetù a soun viei pàire dron de partir a la rechercho d'en travai que rendes carcaren e salves la famìio da la fam. "Na mesquio de sentiment que booudràvoun e se mesquiavoun" Semeavo que lou jour vourgues mai pi aribar per betar fin an aquelo enterminablo nuech, pieno dei calvari de Steve. Abarounà dedin en cantoun, sus l'escarso fenacho, ei leisavo scoure les oures en cherchont de s'erparar da l'àire freit e umit que intravo dapertout dedin la vieio grangeto en lou fazont tramoular de sout i bagage tremp e schancà. Apres aver prouvà per na peso, senso lei aribar, de roumpe l'estacho que i groupavo i bras, al aviò sentù les fouorses l'abandounar e, despoutentà, ei s'ero leisà chèire sei fen oudourous de moufo, desvuidà da onhi voulountà. Soque veniò-lo en ment an aquel ome persecutà da tout e da tuchi dedin la pu lonjo, la pu bruto nuech de sa vito? Tout e paren. La poour e lou courage; l'espouar e lou dezespouar; lou regres e la ràbio. Pa 'n ideo entiero, en sentiment douminont, ma milo boucoun d'idees, na mesquio de sentiment que booudràvoun e se mesquiavoun, despareision e tournàvoun, senso se fermar a lonc, senso troubar dedin aquelo ment tourmentà lou post just que lour touchavo. (...) Parier a na bèstio champeirà, ei sbanbavo dedin la nuech i uei luzent de feòoure, e na lonjo prouchesioun d'images preniò vito, sourtiò da l'escur, l'esfiouravo e tournavo desparèise. Coumo ei mes d'en suenh tourmentous, Marì i pareisiò, muto e 'spalio, beloou jo mouorto de sout soun vouale nier, i poouzavo sus an el 'n esgart charjà de remproch coumo per i dir: "A t'ai atendù, Steve....A t'ai atendù, ma t'ai pa vist aribar...." pei i despareisiò dedin la nuech, pountinhà da milo chandeles visques, senso qu'el sentes despiazer ni cherches d'ertenir l'oumbro frèido de l'espouzo eimà. (…) La Gardeto bruzavo: da la razà di cubert, la tubernho bouravo fouoro a bòoudre a 's fiames que, en esquioupeteont bruientes, counsumàvoun e destruion i bouosc des bastises e i coureoour satì de feisines. D'onhi tont, oubè en cruis lamentous, pu fort dei soufi des baladernes, en cubert, papus rezù da la bouscamento bruzà, crazavo dedin en cascavel de laouzes routes e de traoul que, reduch an un tizoun enlardà, s'oousàvoun e se pounchàvoun vers lou sel coumo de membre descharnà a criar venjonso. E, tout d'entour an aqueles chavases buientes, scardaseà d'en cont a l'àoutre, dedin de pouzisioun pu stronges e afrouzes, i mouort de la batàio atendion que na mon pietouzo lour dounes entrament e lour sares i uei, encà pien de poour, sbambà en faso a na mouort enjusto. "Lou sel gris e la tero verdo s'embrasàvoun per rouar d'entour an el" "Marì! Marguerito! Ajua-me!....." Ere-lò ses bouches pienes de sonc que emplouràvoun, ou puro l'ero sa ment que per lou drier bot envoucavo les persounes eimà? Lou sel gris e la tero verdo s'embrasàvoun per rouar d'entour an el coumo en gront serqui que se faziò sempre pu strech, gourgouiont coumo l'àigo d'en toumpi. Pei, an un bot, coumo chandelo pietouzo, en soulei 'spali aviò pertuizà les nebies piouvouzes en aviscont, per moument encaro, dedin aquìe uei jo 'stench, en drier lume de vito. |
OUSITANIO VIVO - Anado XXVIII - n° 2 - febrier 2001 - N° 253