I espinèls tubats sus una cauda plaja
PAS DE CHATAS PER L'OCCITÀNIA

Remembri quand, jove de dètz-e-nòu ans, foguèri convidat per la primièira vetz en cò de l’Institut d’Estudis Occitans de Tolosa. Aviái saubut que la lenga dintz la qual escriviái mas petitetas poesias èra pas mòrta amb l’invasion francesa (e que se siá passat d’una veraia invasion degun, a mens d’èsser un mençorguièr, o pòt negar), mas en qualque mena aviá contunhat a sobreviure, o, mièlhs, de respelida en respelida, aviá capitat ez ara èra, finalament, retornada a cobrir sa plaça: lengatge de cultura e non pas sol de felibrejada. Vertat es que tanben la respelida pastorelizanta de Provença faziá solament un’annada que l’aviái rescontrada, avantz crezent que lo lengatge amb qu’escriviái poguèss’èsser sonque comprés pels mòrts de i a qualque sègle passat. Mas las felibrejada, aquò èra pas quicòm que m’agradès. Semblava, a mon gost format sus la musicalitat nauta del lengatge trobairesc, qu’a la crozada foguèsse sobreviscuda pas mai que la lenga dels servicials menors. Que m’en faziái ieu dels masets o de las pauròtas pè-descauces que pelerinàvan per Crau en cèrca de miracles divencs? Èra pas aquela la cultura cortesa que m’agradava. Los païsans, o dizi clar, m’an jamai interessat...

Coma saupèri qu’existiá de gent (monde es un francisme d’esglazi!) que mestrejav’encar una lenga dignitosa, vertadièira filha de la trobairenca, contactèri, sabi pas pus coma, la seccion tolosana de l’I.E.O... Aprèp qualque setmana, l’amic Sèrgi Viaulas publiquèt mas espròvas literàrias dintz "Occitans", me convitant al sèti de l’Institut, en Plaça Sant Subran.

Aquò foguèt per ieu una fèsta corala, mas, amb lo viatge, ailàs, comencèron los problèmas. Parlavi, ni parli ara, pas Francés, s’arrestant ma conoissença al de l’Edat Mejana. Cal ajostar qu’ai jamai pensat d’anar en França... Atal, crezent que pr’anar en Occitània sufizès de conóisser l’Occitan, partiguèri vèrs Tolosa. Bon Dieu! Un mièg desastre malastruc e terrible.

Mas aquò rai! Acabat un long viatge cachavelhós, constelat d’incomprension (tanben lo nom Viaulas prononciat per ieu [²yáw-los] significava pas ges pels qu’o apelàvan a la francimanda [vyól]!), capitèri.

E quins usancièrs trobèri? Ailàs!, fòrça d’òmes, gaire de joves –a despart d’un colhon pegós e saberut que me balhèt leiçons de "bertadiè lengatche des paizanàs del Larzac, lou que te caldriò aprene", de que vos podètz imaginar quant m’enteressavi–, e de dròllas... pas cap! Joinetas, ni polidas ni orriblas, n’i èra deguna! Pas de chatas per Occitània...

Ben! Ara quicomet es cambiat. Plan cambiat!

Del 20 al 25 d’agost d’aquest an, a Nimes, se son debanats los cors de la vint-e-seisena seccion de l’Universitat Occitana d’Estiu e vos pòdi assegurar que, per çò que pertòca joves e joinas d’òc, d’aiga n’es passada jols ponts el Pagés de Cocanha. Se, com vos ai dit, en oitanta-cinc, de joves n’i èra gaire e de joinetas òm ne ‘n podiá atrapar nimens l’ombra, en 2000 tot es mudat.

E òc, mos bèls! Dintz aquest’assemblada, en Occitan, e mai plan polidament, parlava pas solament lo centenat de dinosaures de l’occitanisme istoric e militant, mas un grand nombre de joves e cap d’aquels amb morre d’estudiós mal carnat e soferent...

I aviá de joventut fòrta e benastruga: lo Francés, de Viàs, qu’aviái rescontrat, amb son amiga –occitanista ela tanben–, qualque jorn avantz a La Chanal, en auta Val Varaita (Varacha en gavach local!), grand passionat de danças e bon charrador d’òc; los joves del Servici de la Lenga e de la ràdio occitana; mas sobretot un nombre pas petitet de gentas dròllas sul vintenat d’ans. Entr’aquestas, una en particular, bèla com’una fada miègterranenca e occitanofòna a la perfeccion. Una bèla novitat, segur!

Ni la soleta! Car cal sapiatz qu’als corses i aviá tanben de joves universitaris venguts exprèssament en Occitània de Toscana, d’Espanha, de Bascónia (çò ‘s Euzkadi, amb cultisme, en Occitan) e d’Alemanha, pr’amor d’apréner lenga e cultura d’òc. N’i aviá tanben un de París... mas d’aquel es mièlh se calar: volontós, mas tanplan tròp parisenc, lo paure!

Aquò deuriá far soscar los quatre conaç d’en cò nòstre, siá los universitaris saberuts, siá los alpèstres atriga-colhas que contúnhan a mestrejar lors batbuts insensats sus una matèria viva tractada coma foguèsse de musealitat.

La Lenga Nòstra, en efièit, luènh d’èsser mòrta e luènh d’èsser çò que semblariá dintz las felibrejadas, es un lengatge viu e vivaç que pòt e sap reünir de gent d’enpertot, en devenent modèrne mejan de comunicacion. En òc pòt òm parlar tanben de vida de discotèca o far discorses de metgia, d’ordinators e de poesia. Pòt òm calinhar en Occitan, rire, se trufar, parlar de filosofia teoretica e de geometria. Tanben d’espinèls tubats sus una cauda plaja al sol-colc, o de lingüistica e de patrologia, e pas sol que del maset de mèstre Romieu, o de vièlhas susors, de pans croziats o de copas santas e versantas de la Provença comtala!

Aital, a Nimes òm parlèt en Occitan de tot. Vertat. E calendrejant encara! Òsca los fòrts!

Luca Quaglia

OUSITANIO VIVO - Anado XXVII - n° 9- 20 de outoubre 2000 - N° 249