I TIBETAN DIN LES VALADOS OUSITANOS
Partìo da Niso lou 9 de lui e aribà a Ginevro lou 26 d'avoust, la Marcho Eouroupeo per lou Tibet Libre a traversà escazi toutos les Valados Ousitanos. Joous 13 de lui la Marcho a fach tapo a Pount (Pontechianale) e lou sero i partesipant a la carouvano an encountrà la poupoulasioun de la val Varacho.
Eroun prezent dui mounge boudisto: Yeshi Phuntsok, president dal Partì Nasiounal Demoucratic del Tibet, e Palden Gyatso, que a pasà 33 ann din les galeros chinezos. Gyatso, 70 ann, escapà dal Tibet derierament, à escrich un libre - "Tibet, il fuoco sotto la neve" - sus la sio afrouzo esperienso de prizounìo e de tourturos. Parlavo din sa lengo, traduchù diretament da na jouve tibetano. An decò pres la parolo i ourganizatour franses e italian de la "Transalpino Tibetano", entre i cal i respounsable de l'Asou-siasioun Italio-Tibet e de la CISL.
Tuchi nous an countà de lou dramatic cadre dal Tibet apres escazi 50 ann de oucupasioun militaro chinezo: la destrusioun de i antic mounaster boudisto, i enfernal champ de prizounìo, la pruibisioun de moustrar la lengo tibetano a les minà, l'envazioun demougrafico d'i chines - que soun devengù majouritari, l'emarginasioun ecounomico de la poupoulasioun loucalo, l'esfruchament sarvaje d'i prezounier per la proudusioun de marchan-dizo destinà a l'Ousident, la fin misteriouzo que les aoutourità chinezos an fach far a lou pichot Panchen Lama...
Lou Tibet raprezento per da boun lou cas mai emblematic e sistematic de oupresioun etnico din la nosto èpouco. I pais de l'Ousident demoucratic ne soun ben counsapevoul ma lour diploumasios istoun quietos perquè far businnes aboù la Chino, que à un poutensial marcha de paso un miliard de persounos, ven dran de tout.
Aquestos caouzos nouzaoutres ousitanisto, a partir de l'analizi etnisto, les denounsien da 'n baroun de temp (veire i numre 188, 193, 215, 216 e 217 de O.V.), ben dran que la questioun tibetano vengues couneisùo grasie a films coumo "Sette anni in Tibet". Ma decò i tibetan que partesipavoun a la Marcho an empres carcaren sus nous, perquè, coumo a lour esplicà lou visepresident de la Coumunità Mountano Dino Matteodo, lou poble ousitan vìou na coulounizasioun ben mai vieio, ben que pa si vioulento e dramatico, almenc din i derier segle. Es per acò que sien istà particoularment irous de veire i fraire tibetan pasar sus nostos Valados Ousitanos d'Italio. Aboù l'esperanso que a Ginevro lour lucho aise fach carque pas anant.
Diego Anghilante
(Per n'en saber de mai: "Dossier Tibet" c/o ISCOS-CISL Piemonte, via Volturno 11/e, 10133 Torino - 011/6604606 - fax 011/6603575)
OUSITANIO VIVO - Anado XXVII - n° 8 - 21 de setembre 2000 - N° 248