LENGA D'ÒC, OCCITAN !
Entrevista amb Peire Fabre capolier del Felibritge

Aquera letra qu'avètz esciuta dab l'IEO de Provença, qu'ei ua petita revolucion ?

Dirai que es benlèu pas una revolucion mas es la seguida normala d'una politica qu'avèm menat dempuèi que siam a la tèsta dau Felibrtige, es a dire dempuèi 1992, que ditz per tractar lei grands dorsièrs vau mielhs se trobar ensems que i anar chascun de son costat.

Reconéisser lo provençau coma una lenga absoludament a despart aquò es anar au còntra de l'idèia mistralenca. Avèm fait la mema causa quand s'agiguèt de demandar una aumentacion del nombre de pòstes au CAPES e donc èra normau que se retrobèssiam ensems per dire qu'èriam absoludament còntra lo fait de metre "occitan" e "provençau" l'un a costat de l'autre, dins la tièra dei lengas retengudas per la Charta dei lengas minoritàrias. Òm se podiá pas permetre de metre lo contengut e lo contenent. Es qu'aquò laissava aparéisser que i aviá d'un costat lo provençau que fasiá banda a despart e de l'autre l'occitan emé dedins lo lengadocian, l'auvernhat lo lemosin, lo gascon! Non aquò se podiá pas comprendre.

Un eretèr de Mistral non pòt pas acceptar aquera diferenciacion ?

Mistral es totjorn estat per la lenga d'òc dins sa granda varietat de parlars. Es pas per ren qu'a escrich lo Tresor dau Felibritge, qu'es, après lo del doctor Onorat lo premièr grand diccionari de la lenga d'òc ont amb li mejans qu'èran lei sieus a justament tengut a faire figurar totei lei parlars de lenga d'òc. Donc a mon vejaire reconéisser lo provençau coma una lenga absoludament a despart aquò es anar au còntra de l'idèia mistralenca. I a aquí coma una mena de separatisme de la part de provençaus que ieu meteis, tot en estent provençau mas tanben capolier dau Felibritge e garant d'aqueste movement que F. Mistral vouguèt espandir sus tot l'ensemble dei país de lenga d'òc, me refuse absoludament a admetre.

Que sabem que i a ua mobilizacion de la part de quauques provençalistas entà demandar que sia escriut lo mot provençau com ua de las lengas de la lista. Que significa que i a un fondamentalisme provençalista?

Crese que d'integrisme n'i a de pertot e se i a d'integristas en Provença (n'i a tanben alhors) aquò li regarda. De tot biais aquelei integristas an pas de parlar, e fins ara an pas parlat au nom dau Felibritge. La posicion dau Felibritge es aquela d'aquí: demanda a çò que coma lenga reconeguda i agua la lenga d'òc dins sa diversitat , auvernhat, gascon, lengadocian, lemosin e provençau. Vaquí çò que demandam, aquela expression Lenga d'òc, l'unitat, mai tanben aurvernhat, lemosin, gascon, lengadocian, provençau, per ben mostrar que i a pas una lenga qu'es exactament la meteissa d'una mar a l'autra mar, mai que i a un ensemble de parladuras, e que son toteis sus lo meteis nivèu. Vaquí çò qu'avèm demandat emé l'Institut d'Estudis Occitans. Aquela letra es partida de Provença per çò qučèra destinada au president de la region Provença-Còsta d'Azur, Miquèu Vauzelle mas l'avem puèi mandada au premier ministre e tanben a Bernard Cerquiglini (encargat de far la lista de las lengas anexada a la Carta NDLR) e esperam que çò que serà retengut serà aquò d'aquí : Lenga d'òc amb l'ensemble dei parlars.

A prepaus dau terme occitan crese qu'es aquí tanben que i a un pichòt problèma. Leis "integristas provençaus" dirai, e quauque part li rejonhe un pauc, son còntra aquel mot. Occitan en Provença aquò referís a una pontannada deis annadas 1965-1975-1980 a l'uniformizacion al'estandardizacion de la lenga. Aquèu temps a passat. Leis occitanistas an evoluat, lei felibres tanben. Leis occitanistas se son avisats que i aviá un fons comun totei lei parlars de Lenga d'òc naturalament mas que faliá conservar aquelei particularismes. Om podriá pas admetre a l'ora d'ara que quauqu'un diguèsse : òm pòt parlar gascon sensa gasconismes, òm pòt parlar provençau sensa provençalismes coma l'avem entendut aquò dins lo temps. Donc i a una evolucion que s'es facha. Empacha que en Provença lo terme occitan es marcat. Fau dire lei causas coma son, mai s'es un terme practic, e mai se au nivèu dei lingüistas, dei scientifics es exactament lo sinonim de lenga d'òc empacha qu'en Provença es un terme marcat. Amb l'IEO avèm trobat un mòdus vivendi donc s'entendem totei per dire e reclamar la lenga d'òc, dins son unitat e naturalament tanben dins sa varietat.

E pensatz de poder convéncer quauques uns d'aqueths fondamentalistas qui semblan obsessionats, avetz lo sentiment que i a ua evolucion possibla ?

Espere que i aurà una evolucion possibla per çò que lo Felibritge es una referéncia. Sufís a mon vejaire de ben lei explicar lei causas. Solament la paur qu'an es que la denominacion d'una lenga aquò influéncie de nocions d'identitat. E verai qu'aquelei integristas son còntra una Occitania qu'anariá dčuna mar a l'autra mar. Çò que lei dise ieu personalament es que s'agís pas aquí d'identitat, s'agís de lenga. S'agís de signar la Carta europèa dei lengas. Aquò a pas de rapòrt amb una creacion eventuala, un jorn, d'una granda nacion occitana. Crese qu'aqueste nivèu au moment que l'Euròpa es en plena formacion, aquò es despassat ben larjament. Crese que siam au moment onte fau jogar absoludament l'obertura. Mistral a jogat l'obertura. Per çò que lo Felibritge fondat en Provença en 1854, tres leis annadas 1865-1870 traversèt lo Ròse per s'espandir sus l'ensemble dei país de Lenga d'òc. Rapelem l'Aïòli onte Mistral vòu faire una granda federacion di pòbles de lenga d'òc ­ parlava ben de pòbles au plurau ­ e parlava de la lenga d'òc. Fasiá la diferéncia entre la lenga e l'identitat, la lenga e lo pòble. La granda leiçon que cal retenir dau discors mistralenc es qu'es un discors d'ubertura, a nautres de contunhar aquest discors d'ubertura. E uei jogar lo campanilitge, valent a dire lo replec sus son pichòt país sus son endret, es pas rasonable. Es anar au còntra dau mistralisme Ai parlat au salon dau libre antifascista au Martegue, e es lo discors qu'ai tengut : aquela ubertura vèrs l'autre que nos fau contunhar. Per pas s'esvartar dau subjècte i a quauquarren que fau rendre absoludament en còmpte : nòstra lenga es amenaçada e dau mai anam mai serà amenaçada. La question rèsta pausada : es que devem faire quauquarren per aquela lenga o còntra ? S'embarrar dins nòstrei pichòtas capelas e contunhar chascun a despart reclamant chascun çò que volem. Siam arribats en un moment onte fau puslèu prendre en còmpte çò que nos acampa puslèu que çò que fa nòstrei diferéncias

David Grosclaude

(Publicat en la Setmana n° 210)

OUSITANIO VIVO - Anado XXVI - n° 2 - febrier 2000 - N° 242