BAÌA - BAÌA

MA BAÌA: TAMBORIN, MANARA, VIOLON

Las diamenjas 26 de genoier e 2 de febrier e lo jòus 6 de febrier a San Peyre en Val Varacha tornarè, apres cinq ans, LA BAìA, la granda festa que navisa, dins la cosiença de la gent d'aqui, l'armada populara que 1000 ans passats a ganhat li sarasins envadents e navisa tan ben 1000 ans d'estoria de nosta gent abo una mesquia de toquet de vida: cerimonìas ritualas, organisacion sociala, maniera de s'amusar, de se vestir, de sonar, de balar, ... Da mal seria contiar, sus aqueste jornal, tot aquò que se passa dins aquei jorns a San Peyre (Piaça, Chuchèis, Lo Vilar, Rore). Per n'en parlar una pichòta brisa, contiarei carcaren de coma mi, Sampeyres, ai viscut la Baìa de Piaça dempei que sìu pichot.

Era La Baìa dal '57 quora me sio trobat per lo premier bòt dins li personages d'aquela granda manifestacion. Avio ja 10 ans e me naviso pus perquè augues sautat la Baìa dal '52; a 5 ans avarìu purgut far La Senhourina o La Sarasina.

Tantpì, me sìu trobat un tamborin e duas baguetas dins les mans per far justament Lo Tamborin. Ero a mon aise. Mon paire Masino era estat per ans lo diretor de la banda musicala dal paìs e avìu marchat sovent dapet ele, trombetier, marcant lo temp bo lo det. Avìu arditat da mon paire un pauc d'amor e orelha per la musica e, sensa fatiga, polìu picar lo "Tan tan tan-ta-ra-tan, tan-ta-ra-tan tan tan ta-ra-tan". M'esmeravilhava fin que d'autras minas arubèsson ren a far aquel ritme tan simple e aguèsson besonh de provar en pau de jorns drant de la premiera sortìa ente, tuchis emsem, deviam picar apres li Tambors gros que comandàvon.

Emt'aquel febrier dal '57 San Peyre avìa un'aparença normala e tranquila e pensàva ren da segur que, apres quarque mes, seria estat reversat, abo la resta de la valada, da un afros alagament.

Lo jai qu'avìu de far lo tamborin era gros mas, coma totas minas a n'aquel age, lo mai era de poler montar sus li maestos cavals de la Cavaleria (les familhas Giraud e Sanin a n'aquel temp n'avìen de gròs per tirar li bions e mi, qu'èro coscrit de Dino Giraud, èro una brisa racomandat), parei les fotografias que me rèston son d'un Tamborin pichonet a la cima d'un gros caval bardat.

Lo Proces a Lo Tesorier de Piaça (aquel an era un qu'i disìen Isolòt) era estat escrich da mon paire Masino, qu'avia donat a n'aquel teatre popular un gueddo ben apreciat da tuchis. Dins les Baìas passàa lo proces era mai que tot dins n'estil notaril, en italian o piamontes de Turin, fach segurament da quarque notable dal pais (metge, veterinari, notari, avocat, ...) ma forestier de proveniença, que sabia ren nòsta lenga. Totun, aquel proces, avia pas encara agut grossa reconeissença per nòsta lenga d'òc ("nòsta moda" coma disèm icì). Avia ja en baron d'espetators ma sobretot era monde de la valada.

La Baìa dal '62 sìu pas estat personage. Avìu 15 ans e, per lo premier bòt padronejàvo un aparelh fòto. Polio pas mancar de virar en pertot per fotografar. Resultat: en baronas de marìas fotografias en bianc e nier e una Baìa mancàa.

Per las Baìas 1967-1972-1977 ai fach en gros passage: da lo tambor a la manara, un estrument que mestrejàvo da segur gaire ben a costat de lis autres Sapeur, carcuns bon boscatìer e bionòu. Abo en solet colp n'en fasìen dètz de li mieis. Mas chal dire qu'ero ben intrat dins lo personage, a tala mira que laissavo creisser una barbassa per passa un an per ren aver aquela fausa. Per mi, far lo Sapeur era encara possible perquè ma familha avia pas talament de bindèls e lunvrées coma la i vai per d'autres personages. Eira es pus com'aquò, abo li novels bindels de séa fabricats espres per la Baìa, totas les familhas son ben fornìas. D'aquelas Baìas ai lo recòrt piasent de li Tesoriers de Piaça: Tonin Mariòt, Per Glodina, Lino Bernardi. I Proces eron sempe mai corpos, e mai que mai recuperàvon nòsta lenga occitana. Aqueli Tesorier mestrejàvon ben la nòsta lenga. Quora Lino Bernardi es vengut en ço nòste per comandar a mon paire lo sìo proces avia dich: " me racomando, Masino, chal que sie lo pu pussibo a nosta moda, aquela es nosta lenga!". Mi, que despei mon mariage abo na filha d'Elva, avìu fach d'aquela lenga la mia lenga de tuchis li jorns (da pichòt la parlavo ren), avìu sentut lo jai d'aquelas paraulas. Era finalament passat lo temp onte a San Peyre Piaça se disia, abo despres, "moda de campanha" a la gloriosa lenga d'i Trobadors?.

Pa mac la lenga. E la dança tradicionala? Aquì, a San Peyre Piaça, la situacion bautiava. I vielh balavon encara ben mas èron ja guichit, a la generacion mesana mancava lo gheddo, la costuma e l'amor (n'en gavem segur carcun qu'era bòn balarin), en compens comensàvon a se far veire de joves ardits, mas encara pauros, qu'avìen bòna chamba, la passion e lo gaubi di vielhs.

Baìas 1982-1987-1992: da la manara a lo violon. L'estrument era ben difrent e l'avìu començat a tochar ental 1973 a n'aquò de Jusep da Ros, gran violonaire de les Baìas passàa, que m'avia empres quarque toquet de dança. Sìu pas jamai estat reconeissut coma aprendista de Jusep da Ros da quarque "spechalista" de la fachenda, mas aquò ni gava ni jonta ren, es anà com'aquò. Ero pas un bòn violonaire, lo sìu pas encara avura, mas ai pres lo corage e ai prepausat lo retorn dal violon dins la Baìa. Volètz creire qu'es pas estat bel far? Totun es passat. Ai agut una grossa sodisfacion quora, cinq ans apres, en tutas les Baìas (Piaça, Lo Vilar, Chucheis, Rore), i avia lo violonaire. Maravelha! Lo rei de la musica de nòstras danças s'era arviscolat. Aquela dal sonaire de violon dins la Baìa es estàa un'esperiença formidabla. Ai serchat de m'abilhar coma li sonaires de les vielhas fotografias (Jusep da Ros, Juspin Seset, Joan Bernardi, ...). Dins lo mes de genier e febrier i dets jalàvon, mas èro sodisfach. Li dui braves sonaires d'armoni Juspet e Vincent Pettinotti curbìen las fautas dal violon sonat abo i dets durs. Me demandavo: "Coma fasìen li vielhs violonaires a sonar tot solets?" Segur qu'èron bòn!

Ai en sumi: poler sonar mon violon a la Baìa ensem a l'armòni diatonic o semiton, autre gran estrument de nòsta tradicion musicala. Encui coma encui es possibo, la i a un baron de joves qu'an repres aquel estrument e sònon força ben. Beleu es la vinca bòna.

Dario Anghilante